Safonau'r Gymraeg

Rydym yn deall pa mor bwysig yw hi bod gan siaradwyr Cymraeg yr un mynediad at wasanaethau cyhoeddus â siaradwyr Saesneg. Rydym yn gweithio'n galed i gydymffurfio â safonau'r iaith Gymraeg (y safonau) fel bod siaradwyr Cymraeg yn cael eu trin yn deg pan fyddant yn ymgysylltu â ni. Mae'r safonau yn rheolau cyfreithiol a osodwyd gan Lywodraeth Cymru sy'n ei gwneud yn ofynnol i gyrff cyhoeddus yng Nghymru drin y Gymraeg a'r Saesneg yn gyfartal, hyrwyddo'r defnydd o'r Gymraeg a sicrhau bod gwasanaethau ar gael yn ddwyieithog.

Rydym yn croesawu gohebiaeth ysgrifenedig yn y Gymraeg ac rydym yn ymateb iddi yn y Gymraeg. Nid yw gohebu yn y Gymraeg yn arwain at oedi ac rydym hefyd yn croesawu galwadau ffôn yn y Gymraeg. Rydym yn cynhyrchu fersiynau Cymraeg o'n cyhoeddiadau a'n tudalennau gwe sy'n berthnasol i Gymru.

Mae cyngor, canllawiau a hyfforddiant rhithwir ar gael i staff ar y fewnrwyd. Mae hyfforddiant ar-lein, sy'n cynnwys codi ymwybyddiaeth o'r polisi, yn rhan o'r broses sefydlu i staff newydd. Cynghorir staff presennol i gael hyfforddiant gloywi bob dwy flynedd.

Rydym yn cynnal ymgyrchoedd yn rheolaidd ar y fewnrwyd a thrwy gylchlythyrau i godi ymwybyddiaeth staff o Safonau'r Iaith Gymraeg a sut rydym yn cydymffurfio â nhw. Gellir dod o hyd i gefnogaeth i swyddogion sy'n delio â chwynion ar y fewnrwyd a gall staff geisio rhagor o arweiniad gan y Swyddog Iaith Gymraeg (SIG).

Bob blwyddyn rydym yn cynhyrchu adroddiad ar sut rydym wedi cydymffurfio â'r safonau.

Darllenwch ein hadroddiad safonau'r iaith Gymraeg ar gyfer 2024 i 2025.

Mae yna hefyd ragor o wybodaeth am yr hyn a gynigiwn i siaradwyr Cymraeg yn ein dogfen gweithredu safonau'r iaith Gymraeg.

Mae rhagor o wybodaeth am eich hawliau i ddefnyddio’r iaith Gymraeg ar gael ar wefan Comisiynydd y Gymraeg.

Sefydlodd Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011 fframwaith cyfreithiol i osod dyletswyddau ar rai sefydliadau i gydymffurfio â safonau mewn perthynas â'r iaith Gymraeg drwy is-ddeddfwriaeth (Safonau Rheoleiddio'r Iaith Gymraeg).

Rydym yn dilyn yr un dull a nodwyd drwy gydol y polisi hwn pan fyddwn yn derbyn cwyn am y Gymraeg. Bydd y swyddogion ymchwilio hefyd yn ymgynghori ag unrhyw ddeddfwriaeth berthnasol, y safonau, y Cod Ymarfer a chanllawiau Comisiynydd y Gymraeg cyn gwneud penderfyniad terfynol.

Yn gyntaf, byddwn yn anelu at ddatrys cwyn am y Gymraeg yn gyflym ac yn anffurfiol gyda'r maes gwasanaeth perthnasol o fewn deg diwrnod gwaith. Gelwir hyn yn gam 1: datrys anffurfiol. Os na chaiff y gŵyn ei datrys o fewn deg diwrnod, caiff ei huwchgyfeirio i gam 2: ymchwiliad ffurfiol.

Os oes unrhyw wersi i'w dysgu o fynd i'r afael â'ch cwyn, cymerir camau priodol, lle bo modd, i roi'r gwersi hynny a ddysgwyd ar waith.

Cwyn Cam 1: datrysiad anffurfiol

Ein nod yw datrys cwynion cyn gynted â phosibl. Os na all y person rydych chi'n codi'r gŵyn gydag ef ddatrys y mater ar y pwynt cyswllt, gellir cyfeirio'r mater at uwch berson o fewn yr adran wasanaeth briodol i roi ymateb. Rydym yn olrhain ac yn monitro pob cwyn.

Yn dibynnu ar natur y gŵyn, gellir datrys y mater dros y ffôn neu yn ysgrifenedig, gan gynnwys e-bost. Pan fyddwn yn datrys problem mewn galwad ffôn, byddwch yn derbyn llythyr neu e-bost yn cadarnhau canlyniad y sgwrs.

Bydd yr adran wasanaeth yn darparu ymateb sylweddol i'ch cwyn o fewn deg diwrnod gwaith. Os nad yw'r gŵyn wedi'i datrys i foddhad pawb ar yr adeg hon, caiff ei huwchgyfeirio i gam 2. Rydym hefyd yn cadw'r hawl i uwchgyfeirio cwyn yn uniongyrchol i gam 2 y polisi cwynion.

Lle rydym wedi cyfeirio eich cwyn at yr adran wasanaeth berthnasol ac nad ydych yn fodlon â'u hymateb, gallwch ofyn am ymchwiliad ffurfiol wedyn.

Cwyn Cam 2: ymchwiliad ffurfiol

Os na chaiff cwyn ei datrys yng ngham 1 ar ôl deg diwrnod, caiff ei huwchgyfeirio i gam 2. Rydym hefyd yn cadw'r hawl i uwchgyfeirio cwyn yn uniongyrchol i gam 2 o'r polisi cwynion. Gallwch hefyd drosglwyddo eich cwyn i gam 2 o'r broses gwynion.

Pan gaiff cwyn ei huwchgyfeirio i gam 2 o'r broses, bydd y SIG yn ymchwilio.

Mae’r rhesymau pam y gellir uwchgyfeirio cwyn i gam 2 yn cynnwys:

• os yw adran wasanaeth wedi cael cyfle i ymdrin â'ch cwyn ac nad yw wedi rhoi ymateb i chi
• os nad ydych chi'n credu bod eich cwyn wedi cael ei hystyried yn briodol
• os ydych chi wedi derbyn ymateb ond nad ydych chi'n fodlon â'r penderfyniad

Os ydych chi am fynd â'ch cwyn i gam 2, bydd y SIG yn gofyn i chi am ragor o wybodaeth er mwyn deall eich cwyn a'r canlyniad rydych chi'n ei ddymuno. Bydd y SIG yn cofnodi'r wybodaeth a bydd y tîm cwynion yn anfon cydnabyddiaeth o dderbyn y gŵyn o fewn pum niwrnod gwaith.

Yn y rhan fwyaf o achosion, bydd y tîm cwynion yn darparu ymateb sylweddol i'ch cwyn o fewn 20 diwrnod gwaith. Lle nad yw hyn yn bosibl, dywedir wrthych y rheswm dros yr oedi yn ysgrifenedig a'r dyddiad y gallwch ddisgwyl derbyn ymateb llawn.

Pan fo angen gweithredu, bydd yr 20 diwrnod gwaith yn dechrau pan fydd y ddwy ochr wedi cytuno ar y materion penodol a fydd yn destun yr ymchwiliad. Os na dderbynir ymateb gan yr achwynydd o fewn 28 diwrnod gwaith i ofyn am esboniad, bydd y gŵyn yn cael ei chau.

Yn unol â'r safonau cadw cofnodion, bydd y SIG yn cofnodi'r gŵyn am y Gymraeg yn erbyn y categori perthnasol o safonau, er enghraifft, darparu gwasanaethau, llunio polisïau neu safonau gweithredol.

Efallai y bydd achosion prin lle mae'r gofyniad i gydymffurfio â safon wedi'i ohirio trwy her neu apêl. Yn yr achos hwn, bydd y Swyddog Iaith yn rhoi cyngor.

Mae'r SIG yn adolygu pob cwyn a dderbyniwn ynghylch y Gymraeg ac yn cael ei hadrodd yn ein hadroddiad blynyddol ynghylch safonau'r iaith Gymraeg.

Cysylltwch â'n tîm yng Nghymru: [email protected]

Mae sefydliadau eraill hefyd sy'n ystyried cwynion, er enghraifft, Comisiynydd y Gymraeg. Os ydych chi eisiau gwneud cwyn am ddiffyg gwasanaethau yn y Gymraeg neu fod rhywun yn ymyrryd â'ch rhyddid i ddefnyddio'r Gymraeg, gallwch gysylltu â Chomisiynydd y Gymraeg.