Ymchwiliad i herio penderfyniadau am ofal cymdeithasol i oedolion

Roeddem am ddeall profiadau pobl o herio, neu geisio herio, penderfyniadau cynghorau lleol am ofal cymdeithasol neu gymorth i oedolion.

Roeddem eisiau gwybod a oedd:

• y ffyrdd presennol o herio penderfyniadau yn effeithiol ac yn hygyrch
• pobl yn cael digon o wybodaeth am eu hawliau i ofal a chymorth, a sut y gallant herio penderfyniadau
• pobl yn cael mynediad at gymorth eiriolaeth o ansawdd uchel i'w helpu i herio penderfyniadau
• cynghorau lleol a chyrff eraill yn dysgu o heriau i wella'r broses o wneud penderfyniadau yn y dyfodol
• mae systemau effeithiol ar waith i wirio bod penderfyniadau'n cael eu gwneud yn dda y tro cyntaf.

Casglwyd tystiolaeth gan bobl sydd wedi herio, neu sydd am herio, penderfyniadau a wnaed am ofal cymdeithasol neu gymorth.

Gwnaethom arolwg o 153 o awdurdodau lleol.

Clywsom gan 332 o oedolion sy’n defnyddio gofal cymdeithasol, a’u gofalwyr a’u cynrychiolwyr.

Fe wnaethom gyfweld 41 o bobl sy'n defnyddio neu'n ceisio gofal cymdeithasol, a'u gofalwyr.

Clywsom hefyd gan bobl a oedd yn gweithio’n broffesiynol ym maes gofal cymdeithasol; er enghraifft:

• darparwyr eiriolaeth
• sefydliadau pobl hŷn a phobl anabl
• cyrff statudol
• cymdeithasau proffesiynol, ac
• arbenigwyr cyfreithiol

Edrychwyd ar ymchwil a phapurau polisi ar y pwnc hwn. Fe wnaethom hefyd adolygu adroddiadau cwynion gan rai awdurdodau lleol i weld beth a ddysgwyd o gwynion a wnaed.

Dylai pob penderfyniad a wneir gan gynghorau lleol am ofal a chymorth cymdeithasol i oedolion gydymffurfio â safonau cydraddoldeb a hawliau dynol a chyfreithiau gofal cymdeithasol yng Nghymru a Lloegr. Mae dyletswydd i hybu lles ac ystyried safbwyntiau a dymuniadau’r person dan sylw.

Mae’r penderfyniadau hyn yn cael effaith ddifrifol ar gyfranogiad cyfartal a hawliau llawer o oedolion anabl a hŷn, yn ogystal â gofalwyr di-dâl. Gall penderfyniadau o’r fath effeithio ar a ydynt yn:

• cael dewis, rheolaeth ac urddas yn eu bywydau o ddydd i ddydd
• yn gallu cynnal perthnasoedd
• yn gallu byw'n annibynnol a chymryd rhan yn eu cymunedau

Mae’n bwysig bod pobl yn gallu herio penderfyniad yn hawdd os ydynt yn teimlo ei fod yn eu gadael heb y gofal neu’r cymorth cywir. Mae hefyd yn bwysig bod ffyrdd o wirio bod penderfyniadau'n cael eu gwneud yn dda y tro cyntaf.

Mae’r system gofal cymdeithasol dan bwysau ac mae COVID-19 wedi gwaethygu llawer o’r problemau presennol.

Mae wedi arwain at adroddiadau niferus o becynnau llai eu gofal ac anghenion pobl ddim yn cael eu diwallu. Gyda phenderfyniadau pwysig yn cael eu gwneud mewn system dan bwysau, mae’n bwysicach fyth bod ffyrdd effeithiol i bobl herio penderfyniadau a allai fod yn anghywir, a gwirio bod penderfyniadau da yn cael eu gwneud y tro cyntaf.

Ni allwn roi cyngor cyfreithiol. Os oes angen cymorth pellach arnoch, cysylltwch ag un o'r sefydliadau isod.

• mae’r Gwasanaeth Cynghori a Chymorth Cydraddoldeb wedi'i anelu at unigolion sydd angen gwybodaeth, cyngor a chymorth ar faterion gwahaniaethu a hawliau dynol a'r gyfraith berthnasol.

• Citizens Advice England

• Cyngor ar Bopeth Cymru

• Cymorth cyfreithiol: Dysgwch am gymorth cyfreithiol ar GOV.UK

• Mae llinellau cymorth Mind yn darparu gwybodaeth a chymorth iechyd meddwl dros y ffôn ac e-bost. Mae hyn yn cynnwys cymorth ar coronafeirws (COVID-19) a hawliau cyfreithiol

Yn 2011, cynhaliwyd ymchwiliad i ganfod a oedd hawliau dynol pobl hŷn mewn gofal cartref yn Lloegr yn cael eu hyrwyddo a'u diogelu'n llawn.

Darllenwch ein hadroddiad ymholiad gofal cartref a'n hargymhellion.

Gwybodaeth gysylltiedig

Darllenwch am gomisiynu ar gyfer hawliau dynol mewn gofal cartref i bobl hŷn.