Plant yng Nghymru yn dal i wynebu'r cyfraddau tlodi uchaf yn y DU er gwaethaf camau Llywodraeth Cymru, yn ôl yr EHRC

Mae Llywodraeth Cymru wedi cymryd camau sylweddol i ddileu tlodi plant yng Nghymru, yn ôl yr asesiad hawliau dynol diweddaraf gan y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol (EHRC). 

Er bod cynnydd wedi'i wneud, mae gan Gymru o hyd y cyfraddau uchaf o dlodi plant yn y DU. Mae'r EHRC, fel y Sefydliad Hawliau Dynol Cenedlaethol, yn mynegi pryder bod hyn yn parhau er gwaethaf y ffaith bod mynd i'r afael â thlodi plant wedi bod yn flaenoriaeth hirdymor i Lywodraethau Cymru olynol ers datganoli.

Yn dilyn argymhellion a wnaed gan y Cenhedloedd Unedig yn 2025 i weithredu dull sydd wedi’i seilio ar hawliau plant i leihau tlodi, mae Llywodraeth Cymru wedi cymryd sawl cam, gan gynnwys: 
 

• cyhoeddi strategaeth newydd i fynd i'r afael â thlodi plant ym Mehefin 2026
• gwneud cynnydd ar weithredu’r cynllun peilot Cynnal, cynllun taliadau plant uniongyrchol
• diweddaru ei Fframwaith Monitro Tlodi Plant gyda data newydd i fesur cynnydd, yn Rhagfyr 2025
• cyhoeddi adroddiad ar yr incwm sylfaenol i bobl ifanc sy'n gadael gofal yn Chwefror 2026, yn dilyn cynllun peilot dwy flynedd lle’r oedd plant â phrofiad o fod mewn gofal yn cael taliadau misol o £1600

Fodd bynnag, wrth i dlodi plant barhau, mae'r EHRC wedi galw ar Lywodraeth Cymru i weithredu'r holl argymhellion a wnaed gan y Cenhedloedd Unedig er mwyn hyrwyddo hawliau economaidd, diwylliannol a chymdeithasol yng Nghymru.

Yn ogystal â chamau i ddileu tlodi plant, mae asesiadau'r EHRC yn gwerthuso'r cynnydd a wnaed gan Lywodraeth Cymru ar amrywiaeth o argymhellion y Cenhedloedd Unedig. Mae'r rhain yn cynnwys bylchau mewn meysydd fel mynediad cyfartal i wasanaethau iechyd mamolaeth i fenywod o leiafrifoedd ethnig, casglu data manwl ar fwlio mewn ysgolion, a gwella argaeledd ac ansawdd tai cymdeithasol.
 

Dywedodd Martyn Jones JP DL, Comisiynydd Cymru yn y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol:

“Mae gan bob un ohonom hawl i do uwchben ein pennau, digon o fwyd i'w fwyta a digon o arian i fyw arno. Mae ein hawliau economaidd, diwylliannol a chymdeithasol yn sail i'r disgwyliadau sylfaenol hyn – ac eto, mae llawer o blant yng Nghymru yn mynd heb y pethau yma.

“Dyma pam mae ein gwaith – fel y Sefydliad Hawliau Dynol Cenedlaethol – mor bwysig. Rydym yn dwyn llywodraethau i gyfrif yn achos eu hymrwymiadau i hawliau dynol fel y gallwn i gyd fyw’n dda gyda’n gilydd. 

“Mae llywodraeth Cymru wedi cymryd camau cadarnhaol i fynd i'r afael â thlodi plant. Ond er mwyn rhoi cyfle teg i bawb mewn bywyd, dylai'r llywodraeth weithredu holl argymhellion y Cenhedloedd Unedig yn llawn.”

Mae asesiadau newydd yr EHRC yn gwerthuso’r camau – neu’r diffyg camau – a gymerwyd gan lywodraethau Cymru a’r DU yn erbyn eu hymrwymiadau hawliau dynol a nodir yng Nghyfamod Rhyngwladol y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau Economaidd, Cymdeithasol a Diwylliannol (ICESCR). Mae hyn yn cynnwys dyletswydd ddatganoledig Llywodraeth Cymru i hybu hawliau economaidd, cymdeithasol a diwylliannol yng Nghymru. 

Barnwyd bod Llywodraeth Cymru wedi cymryd 'camau sylweddol' yn dilyn yr argymhellion a wnaed gan y Cenhedloedd Unedig ym mis Mawrth 2025 i fynd i'r afael â thlodi plant. Serch hynny, mae argymhellion heb eu gweithredu o hyd, ac mae'r EHRC yn annog Llywodraeth Cymru i'w gweithredu'n llawn cyn adolygiad nesaf y Cenhedloedd Unedig ym mis Mawrth 2027.

• Mae’r EHRC wedi cyhoeddi 57 o asesiadau newydd - 33 sy’n ymwneud â chamau Llywodraeth y DU a 24 yn ymwneud â chamau Llywodraeth Cymru. Mae rhai meysydd yn rhai a gedwir yn ôl i Lywodraeth y DU. Mae’r EHRC wedi darparu gwybodaeth ar y tri maes lle mae Llywodraeth Cymru wedi cymryd rhai camau ar feysydd a gedwir yn ôl ond nid yw wedi’u hasesu.
• Gwnaeth Pwyllgor y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau Economaidd, Cymdeithasol a Diwylliannol argymhellion i lywodraethau Cymru a’r DU ym mis Mawrth 2025.
• Mae asesiadau’r EHRC wedi’u seilio ar dystiolaeth hyd at 30 Mehefin 2026.